اشتغال اتباع خارجی در ایران موضوعی نیست که بتوان به سادگی و بدون در نظر گرفتن چارچوبهای سفت و سخت قانونی از کنار آن عبور کرد. اگر به عنوان یک کارفرما قصد استخدام نیروی غیر ایرانی دارید و یا خودتان یک تبعه خارجی جویای کار هستید، باید بدانید که قانون کار جمهوری اسلامی ایران (بهویژه ماده ۱۲۰) خط قرمزهای مشخصی را تعیین کرده است.
برای اینکه فعالیت شما کاملاً قانونی باشد و مشمول جریمههای سنگین وزارت کار نشوید، رعایت دو شرط اساسی و حیاتی الزامی است. بدون این دو، عملاً اشتغال شما «غیرمجاز» تلقی میشود.
- ورود قانونی و روادید با حق کار
- دریافت پروانه کار (مجوز اشتغال)
اشتغال اتباع خارجی در ایران دارای مراحل و شرایط است. این کار نیاز به داشتن مدارک لازم و گرفتن مجوزهای کافی برای اشتغال است. طی کردن این مراحل نیاز به اطلاعات کافی دارد، فرد میتواند با مشورت با وکیل متخصص اتباع از تمامی شرایط و مراحل آگاه شود. وکیل اتباع با دانش و خردی که در زمینه حقوقی افراد اتباع خارجی دارد میتواند در مراحل امور اداری، تنظیم قرارداد و اخذ پروانه کار فرد را همراهی کند.
اگر قصد استخدام یا اشتغال قانونی دارید، خواندن این مطلب برایتان ضروری است.
مدارک لازم برای صدور پروانه کار اتباع خارجی
اگر تبعه خارجی هستید و قصد دارید در ایران به صورت قانونی مشغول به کار شوید، دریافت پروانه کار اتباع خارجی برای شما الزامی است. بر اساس بخشنامه شماره ۹۳۲۶ مورخ ۱۴۰۱/۱/۲۱ و دستورالعمل مربوط به تشکیل پرونده کارفرما، صدور ویزای کاری و مجوز کار برای اتباع خارجی، مراحل و مدارک مشخصی باید تهیه و ارائه شود. طبق آخرین ضوابط قانونی، تبعه خارجی متقاضی اشتغال در ایران باید مدارک زیر را آماده کرده و به مراجع ذیصلاح مانند اداره کل اشتغال اتباع خارجی وزارت کار ارائه دهد.
مدارک لازم برای صدور پروانه کار اتباع خارجی عبارتند از:
- نامه رسمی کارفرما مبنی بر درخواست صدور مجوز کار برای تبعه خارجی
- دو نسخه فرم مشخصات فردی با الصاق عکس پرسنلی
- دو نسخه فرم اطلاعات شغلی تکمیلشده توسط متقاضی
- اصل فیش واریز بانکی بابت هزینه صدور پروانه کار
- ۵ قطعه عکس ۴×۳ جدید و رسمی
- اصل گذرنامه معتبر تبعه خارجی برای مشاهده و کپی آن با تایید نیروی انتظامی استان
- در صورت وجود، دفترچه پناهندگی معتبر با حداقل ۲ ماه اعتبار و تصویر کامل صفحات آن
- در صورت داشتن، کارت هویت ویژه اتباع خارجی معتبر
- قرارداد رسمی و معتبر برای اتباعی که در حوزههای ورزشی فعالیت دارند.
- گواهینامه معتبر پروازی برای اتباع فعال در مشاغل هوانوردی (تایید شده توسط سازمان هواپیمایی کشور)
شرایط اشتغال اتباع خارجی
برای اشتغال اتباع خارجی در ایران شرایط و مراحل خاصی در نظر گرفته شده که برای اشتغال باید تمامی قوانین را رعایت کنند. افراد بیگانه باید دارای سلامت جسمی باشد و مدارکی که ایران تابعیت وی را تأیید کرده است.
افراد اتباع با داشتن روادید و پروانه کار میتوانند در ایران مشغول به کار شوند و حقوقی عادلانه نسبت به نیروی ایرانی و مهارت خویش در شغل مورد نظر دریافت کند.
همچنین شرایط استخدام اتباع افغانی نیز همانند سایر اتباع خارجی است.
مراحل اخذ مجوز برای اشتغال اتباع خارجی در ایران
اخذ روادید:
اتباع بیگانه برای دریافت روادید باید به سایت ویزای الکترونیک رفته و تمام اطلاعات را وارد کرده و در صورت ثبت درخواست و دریافت تأییدیه آن از طریق ایمیل میتوانید به سفارت خانه مراجعه کنید. برای رفتن به وزارت خانه داشتن مدارک زیر الزامی است.
- داشتن گذرنامه دارای اعتبار
- داشتن بیمه نامه
- فیش پرداخت هزینه روادید
- در صورت داشتن همسر ایرانی باید درخواست روادید خانواده دهند
- داشتن اجازه توسط پدر برای افرادی که زیر سن قانونی هستند
داشتن پروانه کار:
یکی از موارد دیگر برای اشتغال اتباع خارجی در ایران داشتن پروانه کار است. برای گرفتن پروانه کار باید به وزارت کار مراجعه کرد و در صورت برخوردار بودن از موارد زیر می توان پروانه کار را دریافت کرد.
- تبعه خارجی حتماً باید دارای مهارت خاص باشد.
- از مهارت افراد بیگانه باید در پیشرفت علم نیروی ایرانی در صورت نیاز و جایگزینی نیروی ایرانی استفاده شود.
- در صورتی که تبعه بیگانه دارای همسر ایرانی و ده سال اقامت در ایران باشد پروانه کار را به صورت مستقیم از وزارت کار دریافت میکند.
- داشتن مدارکی اعم از درخواست کارفرما برای صدور پروانه کار، دارا بودن فرم اطلاعاتی شغلی، داشتن فرم اطلاعات فردی، 5 قطعه عکس، فیش واریزی هزینه صدور پروانه کار، داشتن گذرنامه
دارا بودن سلامت جسمی:
اتباع بیگانه که جویای کار در ایران هستند باید دارای سلامت جسمی باشند و این موضوع به این دلیل مهم است که در صورت داشتن سلامت جسمی فرد دارای فعالیت بیشتری است و در محیط کار با ایمنی بیشتری فعالیت میکند. داشتن گواهی که نشان دهنده سلامت فرد باشد برای تنظیم قرارداد با اتباع از موارد الزامی است.
تنظیم قرارداد با کارفرما:
کارفرما در صورت وجود روادید، پروانه کار و داشتن مهارتهای لازم باید قراردادی با تمام رعایت مفاد آن تنظیم کند. این قرارداد با قرارداد با ایرانیها در صورت داشتن تمامی مجوزها فرقی ندارد. در صورت لزوم دو زبانه بودن قرارداد بهتر است. همچنین مهم است که رضایت طرفین و شرایط فسخ قرارداد درون آن ذکر شده باشد.
مراحل صدور پروانه کار اتباع خارجی
در صورتی که کارفرما برای درخواست پروانه کار اتباع خارجی اقدام کنند، نیاز است وارد سایت eatba.mcls.gov.ir شوند و از طریق حساب کاربری نسبت به درخواست پروانه کار اقدام نماید. با توجه به توضیح داده شده کارفرما تنها با مراجعه به سایت و انجام مراحل گفته شده میتواند نسبت به گرفتن پروانه کار برای اتباع خارجی اقدام نماید.
اما اگر اتباع برای دریافت پروانه کار اقدام نمایند، باید طبق مراحلی که در ادامه گفته میشود و به صورت حضوری با مراجعه به مراجع درخواست خود را انجام دهند. مراحل گرفتن پروانه کار توسط اتباع خارجی دارای موارد زیر است.
- درخواست کارفرما: در اولین مرحله، کارفرمای ایرانی باید درخواست پروانه کار را برای اتباع خارجی را ثبت کند.
- ارائه مدارک لازم: اتباع افغانی باید دارای مدارکی مانند گذرنامه، مدارک تحصیلی، گواهیهای پزشکی باشند.
- دریافت روادید ورود با حق کار: اتباع افغان باید با مراجعه به سفارت ایران برای درخواست روادید اقدام نمایند.
- مراجعه حضوری به وزارت: اتباع با مراجع حضوری به اداره تعاون، کار و رفاه مدارک را ارائه داده و برای درخواست پروانه کار اقدام نمایند. پروانه کار به طور معمول دارای 1 سال اعتبار می باشند.
لیست مشاغل مجاز اتباع خارجی
اتباع خارجی که قصد اشتغال در جمهوری اسلامی ایران را دارند، میبایست مطابق با قوانین جاری کشور و با اخذ پروانه کار معتبر، در مشاغل مشخص و مجاز فعالیت نمایند.
مطابق با آییننامهها و دستورالعملهای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تنها برخی مشاغل مجاز برای اتباع خارجی تعیین شدهاند که در ادامه به صورت کامل و طبقهبندیشده ارائه شده است.
در ادامه، لیست مشاغل مجاز برای اتباع افغانی و خارجی آماده است.
مشاغل ساختمانی و فنی برای اتباع خارجی
اتباع خارجی میتوانند در طیف گستردهای از مشاغل فنی ساختمانی فعالیت کنند. این مشاغل معمولاً به مهارتهای تجربی نیاز دارند و در ساختوسازهای شهری و روستایی بسیار مورد استفاده قرار میگیرند. این مشاغل عبارتند از:
- لولهکشی ساختمان
- برقکاری ساختمان
- جوشکاری و برشکاری فلزات
- گچکاری، سفیدکاری و بنّایی
- کاشیکاری و سرامیککاری
- نقاشی ساختمان
- نصب کابینت و MDF
- نصاب آسانسور (با مدرک معتبر)
مشاغل مجاز در بخش صنعت و کارخانهها برای اتباع
در بخش صنعت، اتباع خارجی میتوانند بهعنوان نیروی کار ماهر یا ساده در خطوط تولید، انبارها و واحدهای بستهبندی مشغول به فعالیت شوند. این مشاغل عبارتند از:
- اپراتوری دستگاههای صنعتی
- کارگر ساده در خط تولید
- بستهبندی محصولات غذایی و صنعتی
- خدمات نظافت صنعتی
- تکنسین نگهداری و تعمیر ماشینآلات (با گواهی فنی)
مشاغل کشاورزی و دامداری برای اتباع خارجی
بخش کشاورزی یکی از مهمترین حوزههایی است که اتباع خارجی در آن فعالیت دارند. مشاغل در این بخش اغلب به نیروی بدنی و تجربه کاری نیاز دارد.
این مشاغل به شرح زیر است.
- کارگر مزرعه و باغ
- برداشت محصولات فصلی
- دامداری، چوپانی و نگهداری دام
- نگهدار طیور و پرندگان مزرعه
مشاغل خدماتی شهری و خانگی برای اتباع
اتباع خارجی میتوانند در حوزههای خدمات عمومی و خانگی نیز مشغول به کار شوند. این نوع مشاغل معمولاً تحت قراردادهای شخصی با کارفرمایان ایرانی انجام میگیرد. این مشاغل عبارتند از:
- نظافتچی منازل و اماکن عمومی
- باغبانی و فضای سبز
- خدمتکار خانگی (با مجوز خاص)
- راننده شخصی (با اقامت و مجوز معتبر)
مشاغل تخصصی مجاز برای اتباع خارجی
برخی اتباع خارجی با مهارتهای تخصصی، میتوانند در مشاغل خاص و حرفهای مشغول شوند؛ مشروط به ارائه مدارک بینالمللی و تأییدیههای رسمی. این مشاغل عبارتند از:
- ورزشکاران حرفهای در تیمهای ایرانی
- مربیان خارجی رشتههای ورزشی
- متخصصان نصب ماشینآلات صنعتی خارجی
- خلبانان و پرسنل هوانوردی (با تایید سازمان هواپیمایی)
مجوز کار اتباع افغانی
اتباع افغانی شبیه به اتباع خارجی دیگر میتوانند با کسب روادید و پروانه کار مشغول به فعالیت شوند. با توجه به تمام مراحل گفته شده و رعایت قوانین میتوانند در ایران مشغول به کار شوند. باید برای اشتغال به کار در صورت تخصص پروانه کار به آنها تعلق میگیرد.
در صورت پیدا کردن کار و درخواست کارفرما برای صدور روادید و پروانه کار مجوز به این عزیزان نیز داده میشود و فرقی با اتباع خارجی دیگر ندارند. این عزیزان باید حتماً دارای گذرنامه و مدارک معتبر باشند تا بتوانند در کاری اشتغال پیدا کنند و به صورت قانونی زندگی کنند.
شرایط اشتغال اتباع افغان در ایران
یک تصور غلط رایج وجود دارد که “داشتن کارت آمایش یا پاسپورت برای کار کردن کافی است.” بگذارید به عنوان کسی که سالهاست با قوانین کار سروکار دارد، به شما بگویم: اقامت قانونی لزوماً به معنای مجوز کار نیست.
برای اتباع افغان، پروسه دریافت مجوز کار کمی متفاوتتر و دستهبندی شده است. در اینجا شرایط را به زبان ساده اما حقوقی بررسی میکنیم.
۱. دارندگان کارت آمایش (کارت کارگری)
بخش بزرگی از اتباع افغان دارای کارت آمایش هستند. این افراد برای فعالیت قانونی حتماً باید کارت موقت کار (کارت کارگری) را دریافت کنند.
مسیر دریافت: این افراد نباید مستقیماً به وزارت کار مراجعه کنند. مسیر قانونی آنها از طریق “دفاتر کفالت” (دفاتر خدمات اقامت و اشتغال اتباع خارجی) میگذرد.
تمدید: کارت کار معمولاً همزمان با تمدید کارت آمایش تمدید میشود و اعتبار آن اغلب یکساله است.
۲. دارندگان گذرنامه (پاسپورت)
دسته دوم کسانی هستند که با گذرنامه و روادید وارد شدهاند. برای این گروه، شرایط سختگیرانهتر است. روادید آنها باید از نوع “با حق کار” باشد تا بتوانند درخواست پروانه کار دهند. تبدیل ویزای سیاحتی به کاری، پروسهای بسیار دشوار و در اکثر مواقع نشدنی است.
۳. محدودیت در انتخاب شغل (لیست مشاغل مجاز)
نکتهای که بسیاری از کارفرمایان از آن غافل میشوند، این است که اتباع افغان (حتی با داشتن کارت کار) مجاز به اشتغال در هر حرفهای نیستند.
مجازات بکارگیری اتباع خارجی غیرمجاز برای کارفرما
با توجه بیشتر اتباع خارجی در ایران افغان هستند و بیشتر افغانها به شکل غیر قانونی مشغول به کار میشوند. افراد کارفرمای ایرانی برای اینکه حق بیمه و واریزی حقوقی کمتری را به افغانها بدهند و سود بیشتری داشته باشند به صورت غیرقانونی افراد را قبول میکردند.
کارفرمایان محترم باید بدانند که ثبت نام نیروی کار افغان در سامانه جامع اشتغال اتباع خارجی الزامی است. عدم رعایت این موارد و بکارگیری اتباع فاقد پروانه کار، طبق ماده ۱۸۱ قانون کار، مجازاتهایی از جریمه نقدی سنگین (معادل چند برابر حداقل دستمزد روزانه) تا حبس را در پی دارد.
قانون کار برای اتباع افغانی
اشتغال قانونی اتباع افغانی در ایران مستلزم رعایت ضوابط مشخصی است که در قانون کار جمهوری اسلامی ایران و آییننامههای مربوط به اتباع بیگانه به روشنی آمده است. مطابق ماده ۱۲۱ قانون کار، اتباع خارجی تنها در صورتی میتوانند در ایران می توانند کار کنند که در بازار کار داخلی، نیروی ایرانی دارای تخصص مشابه برای آن شغل موجود نباشد و همچنین تبعه خارجی دارای تخصص کافی برای انجام آن کار باشد.
به عنوان کارشناس این حوزه باید بگویم، لحظهای که یک تبعه خارجی (افغان) مجوز قانونی کار را دریافت میکند، زیر چتر حمایتی قانون کار قرار میگیرد. در این شرایط، ملیت کارگر دلیلی برای تبعیض در پرداخت حقوق پایه یا نادیده گرفتن ایمنی کار نیست. بیایید جزئیات این حقوق را بیان کنیم.
- حق بیمه تامین اجتماعی اتباع
طبق ماده ۵ قانون تامین اجتماعی، اتباع بیگانهای که در ایران طبق قوانین و مقررات (یعنی با داشتن پروانه کار) مشغول به کار هستند، مشمول قانون تامین اجتماعی میشوند.
نکته کلیدی: کارفرما موظف است لیست بیمه کارگر افغانِ دارای مجوز را رد کند.
تفاوت مهم: تنها تفاوت عمده در نرخ حق بیمه است. اتباع خارجی معمولاً مشمول بیمه بیکاری نمیشوند. بنابراین، ۳ درصد حق بیمه بیکاری از حق بیمه کل کسر شده و کارفرما مبلغ کمتری نسبت به کارگر ایرانی به سازمان پرداخت میکند. اما سایر خدمات درمانی و بازنشستگی (طبق شرایط خاص) شامل حال آنها میشود. - عیدی، پاداش و سنوات
قانون کار در مورد پرداخت مزایا صراحت دارد. کارگر افغان که به صورت قانونی استخدام شده، دقیقاً مانند همکار ایرانی خود مستحق دریافت عیدی و پاداش سالانه، حق سنوات (پایان کار) و حق مرخصی و اضافهکاری است.
هیچ بند قانونی وجود ندارد که بگوید “چون کارگر افغان است، عیدی به او تعلق نمیگیرد.” هرگونه توافق خلاف این مورد در قراردادهای دستی، از نظر مراجع حل اختلاف اداره کار فاقد اعتبار است. - قرارداد کار کتبی
داشتن قرارداد کار، امنیت شغلی طرفین را تضمین میکند. در قرارداد با اتباع افغان، حتماً باید شماره پروانه کار و شماره گذرنامه یا کارت آمایش درج شود. قراردادهای شفاهی اگرچه در قانون کار پذیرفته شدهاند، اما در زمان بروز اختلاف، اثبات حق و حقوق را برای کارگر و کارفرما بسیار دشوار میکنند.
تمام حقوقی که در بالا ذکر شد (بیمه، عیدی، شکایت به اداره کار) تنها زمانی رسمیت دارد که اشتغال مجاز باشد. اگر کارگر افغان فاقد پروانه کار باشد، عملاً فعالیت او “کار سیاه” تلقی شده و نهتنها مشمول حمایتهای قانونی نمیشود، بلکه حضور او در کارگاه میتواند منجر به پلمپ واحد صنفی توسط بازرسان شود.
سخن آخر
امروزه با مهاجرت انبوه اتباع خارجی در کشور روبه رو هستیم. اتباع خارجی در صورت ساکن شدن در ایران برای امرار معاش و تأمین نیازهای روزانه باید مشغول به کار شوند. شرایط اشتغال اتباع خارجی در ایران به شکل پیچیده است. در صورت درخواست کارفرما برای اشتغال اتباع خارجی به صورت رسمی و قانونی، اتباع خارجه برای داشتن روادید و پروانه کار باید اقدام نمایند.
در این مسیر هم برای کارفرما و اتباع خارجی مشکلات و سؤالهای زیادی وجود دارد. بهترین گزینه و انتخاب در این مسیر، مشورت گرفتن با یک وکیل اتباع است. وکیل اتباع با دانش و تخصصی که در این زمینه دارند شما را از تمامی قوانین آگاه و مواردی مانند تنظیم قرارداد، گرفتن پروانه کار و تمامی موارد حقوقی شما را همراهی میکنند.
در صورت وجود هرگونه سؤال و ابهام میتوانید با کارشناسان دیوان خرد در ارتباط باشید. این ارتباط در کوتاهترین زمان و به صورت رایگان انجام میشود. در صورت خواستار ارتباط میتوانید از طریق شمارههای ثبت شده در سایت و فرمهای اطلاعاتی در صفحه اصلی سایت با کارشناسان دیوان خرد در ارتباط باشید.
سوالات متداول درباره اشتغال اتباع خارجی در ایران
- تفاوت بین روادید کار و پروانه کار چیست؟
روادید مجوز برای جستجو اتباع خارجی برای اشتغال است و پروانه کار مجوز برای اشتغال اتباع خارجی است. - چه مدت زمان برای صدور روادید لازم است؟
مدت زمان صدور روادید بستگی به حجم اداره مرتبطه و کشور مبدا ممکن است بین یک الی چند هفته زمان بر باشد. - هزینههای اخذ پروانه کار چقدر است؟
هزینه اخذ پروانه کار با توجه با مدارک خواسته شده و شرایط میتواند برای هر فرد متفاوت باشد،برای اطلاع دقیق می توانید با وزارت خانه مرتبط تماس بگیرید.
