گشت ارشاد چیست و چرا همواره یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات اجتماعی در ایران بوده است؟ این نهاد که بهعنوان بخشی از نیروی انتظامی فعالیت میکند، با هدف نظارت بر رعایت حجاب و مسائل اخلاقی در جامعه تشکیل شده است. با این حال، درباره مبنای قانونی، نحوه عملکرد و تأثیرات آن نظرات مختلفی وجود دارد.
در ادامه این مقاله، به بررسی دقیق تاریخچه، پشتوانه قانونی، تأثیرات اجتماعی و دیدگاههای مختلف درباره گشت ارشاد میپردازیم. با ما همراه باشید تا پاسخ روشنی به این پرسش پیدا کنیم.
گشت ارشاد چیست؟
گشت ارشاد، که بهطور رسمی با نام پلیس امنیت اخلاقی شناخته میشود، یکی از برنامههای اجرایی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است. این طرح در راستای طرح ارتقای امنیت اجتماعی و بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی تحت عنوان طرح جامع عفاف و حجاب اجرا شده است. هدف اصلی این طرح، نظارت بر رعایت هنجارهای فرهنگی و اخلاقی در جامعه، بهویژه در حوزه حجاب و پوشش اسلامی، عنوان شده است.
این طرح از سوی مسئولان بلند پایه جمهوری اسلامی ایران مورد حمایت قرار گرفته و همواره یکی از سیاستهای اجرایی در حوزه نظم اجتماعی و فرهنگی بوده است. گشت ارشاد در سالهای مختلف دستخوش تغییراتی شده و نحوه اجرای آن بسته به سیاستهای روز کشور متفاوت بوده است.
با وجود حمایت برخی مسئولان، این طرح همواره مورد بحث و نقد در سطح جامعه قرار گرفته است. برخی از مردم و کارشناسان حقوقی، اجرای آن را ضروری برای حفظ ارزشهای فرهنگی میدانند، در حالی که گروهی دیگر، آن را محدودکننده آزادیهای فردی توصیف میکنند.
معنی گشت ارشاد چیست؟
گشت ارشاد به معنای امر به معروف و نهی از منکر کردن بی حجابان در سطح شهر میباشد. گشت به معنای جست و جو در خیابانها و ارشاد به معنی هدایت و راهنمایی کردن در راه درست اسلام میباشد.
قانون گشت ارشاد
گشت ارشاد، با نام رسمی پلیس امنیت اخلاقی، واحدی از نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است که وظیفهٔ نظارت بر رعایت حجاب و مسائل مرتبط با عفاف و اخلاق عمومی را بر عهده دارد. این واحد در راستای مصوبهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی تحت عنوان «طرح جامع عفاف» فعالیت میکند.
از نظر قانونی، تبصرهٔ مادهٔ ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ تنها قانون موجود در خصوص حجاب است که بر اساس آن، زنانی که بدون حجاب شرعی در معابر یا انظار عمومی ظاهر شوند، به حبس از ۱۰ روز تا دو ماه یا پرداخت جزای نقدی محکوم خواهند شد. در این قانون، اشارهای به ایجاد یا نحوهٔ فعالیت نهاد گشت ارشاد نشده است.
برخی منابع بیان میکنند که گشت ارشاد به عنوان یک نهاد رسمی و قانونی در قوانین ایران شناخته نشده است و وجود آن بهطور قانونی تأیید نمیشود. این موضوع باعث ایجاد ابهاماتی در خصوص وضعیت قانونی، صلاحیتها و مسئولیتهای این نهاد شده است.
گشت ارشاد به چه کسانی گیر میدهد؟
گشت ارشاد به کسانی گیر میدهد که طبق قوانین حجاب در اسلام و قرآن، حجاب و شعونات اسلامی را به درستی رعایت نکند. چه مرد چه زن موظف اند لباس و چادر مناسب با پوشش اسلامی در سطح شهر رفت و آمد کنند. بنابراین اگر بر قوانین اسلام و قرآن در زمینه حجاب پایبند، نباشید گشت ارشاد به شما گیر خواهد داد.
اگر گشت ارشاد گرفتمون چه کنیم؟
اگر گشت ارشاد شما را گرفت، بهتر است مقاومت نکنید و با خونسردی کامل سوار ون شوید، زیرا در صورت مقاومت این شما هستید که بیشتر از همه آسیب خواهید دید، هم از نظر روحی و جسمی. زمانی که گشت ارشاد شما را گرفت و به پایگاه امنیت برد، اولین کاری که باید در اسرع وقت انجام دهید، تماس گرفتن با یکی از والدین، آشنا یا اقوام تان است.
اگر به دلیل مانتوی کوتاه، جلوباز، نداشتن روسری، چادر یا هریک از این موارد شما را گرفتند، با فردی که تماس گرفتید تا بیاید دنبال شما، بهتر است بگویید برایتان یک لباس، روسری یا چادر مناسب بیارود تا بتوانید با خیال راحت آزاد شوید.
گشت ارشاد در قانون ایران و ابهاماتی که در قانون وجود دارد
به صورت کلی، گشت ارشاد در قانون ایران یک مفهوم مبهم میباشد. اولین مورد ابهام گشت ارشاد این است که در قانون، قانون گذار ایران (مجلس شورای اسلامی) هیچگونه نقشی در تاسیس این نهاد نداشته است؛ این در حالی است که در ایران، تمامی نهادها و قواها باید زیر نظر مجلس شورای اسلامی و مطابق با قوانین آنها عمل کنند؛ ولی نهاد گشت ارشاد، مطابق قوانین غیر از مجلس شورای اسلامی عمل میکند؛ البته تنها این موضوع نیست که در مورد گشت ارشاد و قوانین آن نیاز به بحث دارد.
وظایف گشت ارشادها
همانطور که پیشتر هم گفتیم، نهاد گشت ارشاد جهت حفظ امنیت اجتماعی و اخلاقی تشکیل شده است. در واقع وظیفه این نهاد حفظ اخلاق در جامع و جلوگیری از عبور مردم از هرگونه خط قرمزهای فرهنگی اجتماعی میباشد؛ اما امروزه این خطوط تنها محدود به حجاب و یا مواردی نزدیک به آن مانند طرح لباس و پوشاک شده است.
همچنین موضوع مبهم دیگری که در قانون ایران به وجود آمده است این است که حجاب به عنوان یک اصل شناخته شده است؛ اما به تعریف دقیقی برای بد حجابی در قانون ایران تعیین نشده است. به طور کلی، حجاب در قانون به عنوان صفر یا صد شناخته شده است؛ ولی بد حجابی چیزی در بین صفر تا صد قرار گرفته است.
هر شخصی میتواند یک تعریف شخصی برای بد حجابی داشته باشد؛ در نهایت وجود تمامی این تعریفهای مبهم و نامشخص که بر اساس سلیقه مردم به وجود آمدهاند، باعث شدهاند که موضوع گشت ارشاد در قانون ایران، وارد یک ورطه پر از ابهام شود.
تعریف گشت ارشاد در قانون ایران و نیروی انتظامی
گشت ارشاد در قانون ایران سازمانی است که بخشی از نیروی انتظامی محسوب میشود. در واقع این سازمان مسئول مستقیم گشت زنی نیروی انتظامی میباشد؛ بنابراین گشت ارشاد طبق قوانین ایران یک نهاد مجزا محسوب نمیشوند. مهمترین دلیلی که در قوانین ایران نیازی به قانون مستقل و مشخصی برای گشت ارشاد نمیباشد، این است که این سازمان بخشی از یک سازمان بزرگتر محسوب میشود؛ بنابراین خود نیروهای پلیس باید شرایط و ضوابط آن را تعیین کنند.
برای مثال پلیس یک گروه کوچک دارد به نام پلیس مبارزه با قاچاق، حالا قوه مقننه (شورای اسلامی) باید قانونی برای تاسیس این نهاد داشته باشد یا برای آن آیین نامه صادر کند؟ البته که نه، این خود پلیس است که این اداره را بر اساس نیاز خود در جامعه ایجاد کرده است تا مشکل قاچاق را به صورت تخصصی حل کند؛ همین مورد برای گشت ارشاد نیز صدق میکند. حال سوال اصلی این است که آیا این نظریه درست است؟
گشت ارشاد زیر نظر کیست؟
از منظر پلیس، گشت ارشاد تنها زیرمجموعهای از نهادهایی است که یکی از نیازهای امنیتی جامعه یعنی امنیت اخلاقی را تامین میکند و مانند زیرمجموعههای دیگر، وظایف مختص به خود را انجام میدهد. اما اگر بخواهیم به طور کلی به موضوع نگاه کنیم، گشت ارشاد سازمانی نیست که بتوان آن را در حد یک نهاد دیگر مانند نهاد مبارزه با قاچاق دانست؛
دو دلیل بسیار واضح برای این وجود دارد، اولا گشت ارشاد با کل جامعه مواجه است و بر کل جامعه تاثیر میگذارد، بنابراین نمیتوان تاثیر آن را مشابه تاثیر نهادهای دیگر دانست. دلیل دوم این است که سایر نهادهای انتظامی به طور خاص با مفهوم جرم برخورد میکنند، اما چنین مفهومی برای گشت ارشاد به وضوح و بدون ابهام تعریف نشده است.
این واقعیت عمدتا باعث شد که بسیاری از افراد در قوانین ایران نگاه نامشروع به گشت ارشاد داشته باشند؛ اما همانطور که گفته شد این موضوع از نظر حقوقی و اجتماعی به طور صریح و روشن، قابل رد یا تایید نمیباشد.
ساعت کاری گشت ارشاد
برای جلوگیری از اتفاقات ناخوشایند و ناپسند در میان دختران و پسران سرزمین ایران، ساعت کاری گشت طبق مصوبه جمهوری اسلامی از 10 الی 12 شب تا 6 صبح و از 9 صبح تا 18 عصر میباشد.
رئیس گشت ارشاد ایران کیست؟
از آنجایی که گشت ارشاد در زمان دولت خاتمی تاسیس شد و در سال 1385 این نهاد شروع به فعالیت کرد، رئیس گشت ارشاد ایران محمد رستمی چشمه گچی و احمد میرزایی هستند.
سخن آخر
در این مقاله به بررسی تعریف گشت ارشاد چیست و جایگاه آن در جامعه پرداخته ایم. برخی آن را ضرورتی برای حفظ ارزشهای اجتماعی میدانند، در حالی که عدهای دیگر آن را محدودکننده حقوق فردی میشمارند. آنچه مشخص است، تأثیرات این نهاد بر جامعه، قانون و فرهنگ عمومی نیاز به بررسی و تحلیل دقیقتری دارد.
اگر به اطلاعات بیشتری در این زمینه نیاز دارید یا سؤالات حقوقی مرتبطی دارید، میتوانید از طریق فرمهای داخل مقاله یا شمارههای درجشده در سایت با مجموعه دیوان خرد ارتباط برقرار کنید و از مشاوره تخصصی بهرهمند شوید.
سوالات متداول
- گشت ارشاد چیست و چه وظایفی دارد؟
گشت ارشاد نهادی از نیروی انتظامی است که بر رعایت حجاب و شئونات اخلاقی در اماکن عمومی نظارت میکند - گشت ارشاد چه مبنای قانونی دارد؟
گشت ارشاد مبنای قانونی مشخصی ندارد، اما بر اساس ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی، رعایت حجاب الزامی است. - آیا گشت ارشاد فقط مخصوص زنان است؟
گشت ارشاد بیشتر بر پوشش زنان تمرکز دارد، ولی گاهی نظارتهایی بر پوشش و رفتار مردان نیز انجام میدهد.
